Archive for the ‘geologia’ Category

Analiza ilościowa

Rozwój metod ilościowej analizy fazowej stworzył możliwość klasyfikacji skał magmowych na podstawie ilościowego oznaczania składu mineralnego. Jeżeli dawne wyniki badań były niedokładne i w niektórych przypadkach identyfikacja minerałów mogła budzić zastrzeżenia z powodu niedokładności metod ich określenia, to obecnie możliwe jest uzyskanie dość dokładnego obrazu stosunków ilościowych między minerałami tworzącymi skałę, zwłaszcza dobrze skrystalizowaną. W postępowaniu tym doniosłą rolę gra również ilościowa analiza chemiczna skały i jej składników. Dla terenowego, przybliżonego określenia stanowiska skały duże znaczenie ma makroskopowe określenie dostrzegalnej zawartości minerałów ciemnych zasobnych w FeO, Fe2O3, MnO i MgO, oraz minerałów jasnych, zwłaszcza kwarcu. Dokładne wartości można uzyskać w trakcie badania pod mikroskopem. Głębinowe skały kwaśne zawierają makroskopowo dostrzegalną obfitość kwarcu, w pośrednich kwarc występuje w nikłych ilościach, a w bazytach i ultrabazytach brak go. Nie jest to ujęcie ścisłe, gdyż nie uwzględnia chemicznej roli innych składników skał magmowych. W następstwie prowadzi to niekiedy do błędnych wniosków, np. skała zawierająca 55% SiO2 może wykazać nadmiar krzemionki i może być w niej obecny kwarc, jeżeli wśród jej tlenków jest dużo MgO, FeO, CaO, a mało alkaliów. Można to stwierdzić w granodiorycie kwarcowym. W przypadku gdy skała zawierająca 55% wag. SiO2 zawiera dużo Na2O i K2O, to może w niej być obecny nefelin kwalifikujący ją do skał zasadowych.

Fojaity

Fojaity są jasnoszare, różowe, ciemnoszare, zielonawe lub brunatna-we w przypadku większej zawartości minerałów ciemnych, zwłaszcza tworzących mniejsze ziarna. Niekiedy są skałami gruboziarnistymi, często jednak są drobnoziarniste. Pod mikroskopem wykazują strukturę hipidiomorficznoziarnistą lub porfirowatą. Teksturę mają bezładną lub smugową od minerałów ciemnych. Fojaity tworzą masywy o powierzchni do kilkuset kilometrów kwadratowych, np. masyw Umptek i Lujavr na półwyspie Kola, Masyw Julianehaab na Grenlandii, Pilansberg w południowej Afryce i in. Pojawiają się także w postaci mniejszych pni, lakolitów dajek i sili. Współwystępują także ze skałami bardziej zasadowymi np. skałami klasy teralitu i tefrytu. Fojaity i skały pokrewne tworzą się najprawdopodobniej jako produkty różnych procesów. Mogą stanowić produkt frakcyjnej krystalizacji magmy bazaltu oliwinowego lub być produktem krystalizacji magmy bazaltowej wzbogaconej w niektóre składniki wskutek asymilacji wapieni, co prowadzi do niedostatku SiO2 i powoduje krystalizację skaleniowcow w miejsce skaleni. Wysuwane są też przypuszczenia, że fojaity mogą być produktami dyferencjacji magmy przez konwekcję przy udziale składników lotnych i przez dyfuzję termiczną. Pod wpływem składników lotnych miał nastąpić rozkład skaleni i krystalizacja skaleniowcow. Proces ten wzbogacić miał resztkową magmę w alkalia i nadać alkaliczny charakter produktom tej krystalizacji.

Klasa diorytu i andezytu

Głównymi składnikami skał tworzących tę klasę są: średniozasadowy plagioklaz (zwykle andezyn) oraz hornblenda, a w mniejszym stopniu pirokseny lub inne minerały ciemne. Są to skały nasycone krzemionką. Kwarc jest w nich nieobecny lub pojawia się w ilości mniejszej od 10%. Wartość ta stanowi granicę między diorytami a granitoidami oraz między andezytami i dacytami. Dioryty są to głębinowe skały magmowe zbudowane z plagioklazów szeregu andezyn — oligoklaz, mających często budowę pasową z labradorem w jądrze ziarn, oraz z hornblendy zielonej. Podrzędnie zjawiać się może hipersten, piroksen jednoskośny, biotyt, skaleń potasowy oraz małe ilości kwarcu. Zawartość plagioklazów 35—85%, a minerałów ciemnych rzadko przekracza 40%. Dioryty są skałami barwy szarej, niekiedy z odcieniem różowym. Odmiany zasobne w minerały ciemne są niemal czarne, zbliżone do gabra, od którego niekiedy trudno je na oko odróżnić. Najczęściej równo-ziarniste, niekiedy jednak porfirowate z fenokryształami hornblendy i plagloklazu. Struktura zbliżona do granitowej lub gabrowej. Nader rzadko obserwować można pod mikroskopem strukturę ofitową z rozbieżnie ułożonymi żerdkami plagioklazów.

Klasa fojaitu i fonolitu

Są to skały niedosycone krzemionką, obok skaleni alkalicznych pojawiają się w nich skaleniowce. Fojaity normalnie zawierają nefelin i stąd wywodzi się zwyczajowe określenie tych odmian jako sjenity nefelinowe. Są najpospolitsze w przyrodzie ze wszystkich fojaitów. Nefelin nader rzadko tworzy z nich większe kryształy idioformiczne, najczęściej jednak występuje jako wypełnienie przestrzeni między skaleniami lub w postaci wrostków w nich. Nefelinowi mogą towarzyszyć sodality, które stanowią zarówno minerały pierwotne, jak i produkty późniejszych przeobrażeń. Obecny bywa mikroklin, ortoklaz, albłt lub mikropertyt. Z minerałów ciemnych występuje egiryn lub augit egirynowy, rzadziej amfibole alkaliczne (barkevikit, arfvedsonit itp.). Rzadziej w przyrodzie napotykane fojaity niealkaliczne zawierają ortoklaz, skaleń potasowy i biotyt. Charakterystycznymi dla fojaitów minerałami akcesorycznymi są cyrkono i tytanokrzemiany, tytanit, apatyt oraz wiele minerałów rzadkich. Fojaity tworzą wiele odmian różniących się składem mineralnym, np. mariupolit wyróżniony przez J. Morozewicza zawiera albit, nefelin i lepidomelan; chibinit z półwyspu Kola składa się z czarnych słupkowa tych kryształów egirynu, czerwonego eudialitu wśród agregatów nefelinu i mikropertytu; sjenit korundowy wyróżnia się zasobnością w A12O3 i obecnością korundu; ditroit zawiera skaleń potasowy, albit, biotyt, augit egirynowy, a wśród minerałów akcesorycznych dużo cyrkonu i perowskitu; miaskit cechuje zasobność w biotyt, a laurdalit składa się m. in. z anortoklazu oraz obecny jest w nim oliwin.

Advertisement
Kategorie
Grudzień 2018
P W Ś C P S N
« cze    
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31  
  • Formy planetarne i ich związek z tektonika płyt

    4 lata ago
    Największymi formami rzeźby wyróżnianymi na powierzchni Ziemi są kontynen­ty i obszary oceaniczne, określane jako formy planetarne. Podział taki jest oczywisty w świetle fizycznej mapy globu, która pokazuje zasięg obszarów lądowych i mor­skich, ale ma też swoje głębsze uzasadnienie. Dwudzielność rzeźby Ziemi jest wyraź­na na histogramie częstości…
  • Sulfobolity

    5 lat ago
    Sulfobolity, tj. skały siarczkowe, są produktami krystalizacji magmy siarczkowej, która oddziela je od magmy pierwotnej wskutek likwacji. Proces ten następuje w trakcie krystalizacji skał ultrazasadowych. Do pełnego jego rozwoju dochodzi podczas krystalizacji norytów i gabr. Cięższa magma siarczkowa kroplami opada na dno zbiorników magmowych i po…
  • Sjenity

    5 lat ago
    Sjenity tworzą wtrącenia i brzeżne facje większych masywów granitoidowych, np. w masywach przedkambryjskich płyty ukraińsko-wołyńskiej. Mogą też towarzyszyć gabrom lub tworzyć intruzje. Możliwe jest ich powstanie jako produktu frakcyjnej dyferencjacji magmy bazaltowej, lub sylifikacji magmy granitowej wskutek asymilacji skał uboższych w SiOg. Mikrosjenity są drobnoziarnistymi odpowiednikami…
  • Znaczenie tektoniki w rozwoju rzeźby

    5 lat ago
    Rzeźba powierzchni Ziemi jest swoistą wypadkową skutków procesów endogenicznych i egzogenicznych. Do zjawisk endogenicznych ważnych z punktu widzenia geomorfologii należą pionowe i poziome ruchy skorupy ziemskiej, a także procesy wulkaniczne, powiązane przyczynowo z tektonicznymi. W poprzednim rozdziale po­kazano, w jaki sposób główne rysy rzeźby całej Ziemi…
  • Fojaity

    4 lata ago
    Fojaity są jasnoszare, różowe, ciemnoszare, zielonawe lub brunatna-we w przypadku większej zawartości minerałów ciemnych, zwłaszcza tworzących mniejsze ziarna. Niekiedy są skałami gruboziarnistymi, często jednak są drobnoziarniste. Pod mikroskopem wykazują strukturę hipidiomorficznoziarnistą lub porfirowatą. Teksturę mają bezładną lub smugową od minerałów ciemnych. Fojaity tworzą masywy o powierzchni…