Zrożnicowanie krawędzi kontynentów

Analiza rzeźby bloków kontynentalnych w skali globalnej prowadzi do spostrze­żenia, że istnieją dwa główne rodzaje ich zewnętrznych krawędzi. Krawędzie aktywne (ang. active margins) przylegają do zbieżnych granic płyt litosferycznych, na których dominuje subdukcja lub pogrubianie skorupy kontynentalnej. Ich przeciwieństwem są krawędzie pasywne (ang. passive margins), wyznaczające granicę pomiędzy litosferą kontynentalną i oceaniczną w obrębie jednej płyty. Ich rozwój jest inicjowany powsta­niem rozbieżnej granicy płyt, ale wraz z upływem czasu oddalają się one coraz bar­dziej od strefy ryftowej. Przykładami krawędzi pasywnych są wschodnie obramowania Ameryki Południowej i Północnej, północno-zachodnie obramowanie Europy i kra­wędzie kontynentu afrykańskiego, z wyjątkiem granicy północnej (ryć. 2.5). Te dwa rodzaje krawędzi, kształtowane w odmiennych warunkach geotektonicznych, cechują się odmiennym zespołem wielkich form rzeźby, co dodatkowo przyczynia się do zróż­nicowania rzeźby kontynentów w skali planetarnej.Wzdłuż krawędzi aktywnych tworzą się łańcuchy górskie, stale dźwigane i równo­cześnie podlegające intensywnej erozji, co powoduje największą w skali globu dynami­kę rozwoju rzeźby. Na przykład, w Andach tempo podnoszenia tektonicznego wynosi nawet do l cm na rok, co oznacza, że w ciągu miliona lat góry te mogłyby ulec wydźwignięciu na wysokość 10 km! Podobne wartości dźwigania odnotowano w górach Tajwa­nu i w Alpach Japońskich. Równocześnie jednak w podobnym tempie rzeki wcinają się w skalne podłoże; z wielkim natężeniem zachodzą także ruchy masowe (obrywy, osuwi­ska).

Comments are closed.

Advertisement
Kategorie
Maj 2018
P W Ś C P S N
« cze    
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  
  • Zmiany diaftorezowe

    4 lata ago
    Zmiany diaftorezowe, rekrystalizacja oraz metasomatoza mogą sprawić, że zawiła historia tworzenia się poszczególnych odmian gnejsów jest w znacznej części zatarta i trudna do odczytania. Zwykle jednak ich skład mineralny oraz tekstura i struktura zostały ukształtowane w warunkach panujących w facji amfibolitowej. Skład mineralny gnejsów jest zbliżony…
  • Mikrostruktury i mikrotekstury

    4 lata ago
    Skały metamorficzne są bardzo zróżnicowane w obrazie mikroskopowym pod względem wielkości i kształtu składników mineralnych. Na ogół wielkość ziarn niektórych minerałów zawartych w skale zmetamorfizowanej wzrasta wraz z nasileniem się procesów metamorficznych. Wyróżnia się strukturę krystalo-blastową jako charakterystyczną dla omawianych skał. Nazwa ta pochodzi od starogreckiego…
  • Strefy uskoków

    4 lata ago
    Prawdopodobnie znaczną rolę w kształtowaniu rzeźby kontynentów odgrywają duże strefy uskoków przesiewczych, występujące zarówno w strefach orogenicznych, jak i terygenicznych. Ich rzeźbotwórcza rola nie została jeszcze do końca wyjaśnio­na, można jednak podejrzewać, że odegrały one znaczną rolę w wypiętrzaniu na znaczne wysokości bloków litosferycznych w jatrogennie…
  • Kataklazyty i mylonity

    4 lata ago
    Kataklazyty i mylonity powstają wskutek rozkruszenia starszych twardych i kruchych skał. Składem chemicznym często są zbliżone do arkoz, szarogłazów lub granitoidów. Najpospolitszymi składnikami są: kwarc i skalenie alkaliczne oraz inne minerały wchodzące w skład skał pierwotnych. Często zawierają nieco chlorytów, serycytu lub epidotu. Mają różny wygląd…
  • Minerały ciemne

    4 lata ago
    Najpospolitszym minerałem ciemnym jest biotyt, którego zawartość wynosi kilka procent, może jednak przekraczać nawet 20%. Tworzy makroskopowo widoczne blaszki ciemne, prawie czarne, brunatne, rzadziej zielone. Barwa zielona może być wynikiem chlorytyzacji. Niekiedy jest zrośnięty z muskowitem. Biotyt często zawiera wrostki cyrkonu z charakterystycznymi obwódkami pleochroicznymi, magnetytu,…