Zrożnicowanie krawędzi kontynentów

Analiza rzeźby bloków kontynentalnych w skali globalnej prowadzi do spostrze­żenia, że istnieją dwa główne rodzaje ich zewnętrznych krawędzi. Krawędzie aktywne (ang. active margins) przylegają do zbieżnych granic płyt litosferycznych, na których dominuje subdukcja lub pogrubianie skorupy kontynentalnej. Ich przeciwieństwem są krawędzie pasywne (ang. passive margins), wyznaczające granicę pomiędzy litosferą kontynentalną i oceaniczną w obrębie jednej płyty. Ich rozwój jest inicjowany powsta­niem rozbieżnej granicy płyt, ale wraz z upływem czasu oddalają się one coraz bar­dziej od strefy ryftowej. Przykładami krawędzi pasywnych są wschodnie obramowania Ameryki Południowej i Północnej, północno-zachodnie obramowanie Europy i kra­wędzie kontynentu afrykańskiego, z wyjątkiem granicy północnej (ryć. 2.5). Te dwa rodzaje krawędzi, kształtowane w odmiennych warunkach geotektonicznych, cechują się odmiennym zespołem wielkich form rzeźby, co dodatkowo przyczynia się do zróż­nicowania rzeźby kontynentów w skali planetarnej.Wzdłuż krawędzi aktywnych tworzą się łańcuchy górskie, stale dźwigane i równo­cześnie podlegające intensywnej erozji, co powoduje największą w skali globu dynami­kę rozwoju rzeźby. Na przykład, w Andach tempo podnoszenia tektonicznego wynosi nawet do l cm na rok, co oznacza, że w ciągu miliona lat góry te mogłyby ulec wydźwignięciu na wysokość 10 km! Podobne wartości dźwigania odnotowano w górach Tajwa­nu i w Alpach Japońskich. Równocześnie jednak w podobnym tempie rzeki wcinają się w skalne podłoże; z wielkim natężeniem zachodzą także ruchy masowe (obrywy, osuwi­ska).

Comments are closed.

Advertisement
Kategorie
Luty 2019
P W Ś C P S N
« cze    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728  
  • Kataklazyty i mylonity

    5 lat ago
    Kataklazyty i mylonity powstają wskutek rozkruszenia starszych twardych i kruchych skał. Składem chemicznym często są zbliżone do arkoz, szarogłazów lub granitoidów. Najpospolitszymi składnikami są: kwarc i skalenie alkaliczne oraz inne minerały wchodzące w skład skał pierwotnych. Często zawierają nieco chlorytów, serycytu lub epidotu. Mają różny wygląd…
  • Tekstury

    5 lat ago
    Najczęściej spotykane są tekstury łupkowe i gnejsowe. Tekstury łupkowe występują w skałach odznaczających się obfitością minerałów blaszkowych (krzemianów pakietowych) i kwarcu. W taksturach gnejsowych widoczne jest zróżnicowanie składu mineralnego na warstwy skaleniowo-kwarcowe zawierające także inne minerały oraz na warstwy zasobne w miki, chloryty lub amfibole. Tekstura…
  • Znaczenie tektoniki w rozwoju rzeźby

    5 lat ago
    Rzeźba powierzchni Ziemi jest swoistą wypadkową skutków procesów endogenicznych i egzogenicznych. Do zjawisk endogenicznych ważnych z punktu widzenia geomorfologii należą pionowe i poziome ruchy skorupy ziemskiej, a także procesy wulkaniczne, powiązane przyczynowo z tektonicznymi. W poprzednim rozdziale po­kazano, w jaki sposób główne rysy rzeźby całej Ziemi…
  • Tekstury warstwowe

    5 lat ago
    Ani działanie ciśnienia statycznego, ani też działanie stressu nie może spowodować powstania tekstur zorientowanych w skałach metamorficznych, jeśli deformacja nie zachodzi w czasie ruchu, który powoduje przesuwanie się elementów skały względem siebie. Obserwacja tych zjawisk umożliwia ustalenie stosunku czasowego deformacji do rekrystalizacji, które określa się terminami…
  • Sjenity

    5 lat ago
    Sjenity tworzą wtrącenia i brzeżne facje większych masywów granitoidowych, np. w masywach przedkambryjskich płyty ukraińsko-wołyńskiej. Mogą też towarzyszyć gabrom lub tworzyć intruzje. Możliwe jest ich powstanie jako produktu frakcyjnej dyferencjacji magmy bazaltowej, lub sylifikacji magmy granitowej wskutek asymilacji skał uboższych w SiOg. Mikrosjenity są drobnoziarnistymi odpowiednikami…