Zrożnicowanie krawędzi kontynentów

Analiza rzeźby bloków kontynentalnych w skali globalnej prowadzi do spostrze­żenia, że istnieją dwa główne rodzaje ich zewnętrznych krawędzi. Krawędzie aktywne (ang. active margins) przylegają do zbieżnych granic płyt litosferycznych, na których dominuje subdukcja lub pogrubianie skorupy kontynentalnej. Ich przeciwieństwem są krawędzie pasywne (ang. passive margins), wyznaczające granicę pomiędzy litosferą kontynentalną i oceaniczną w obrębie jednej płyty. Ich rozwój jest inicjowany powsta­niem rozbieżnej granicy płyt, ale wraz z upływem czasu oddalają się one coraz bar­dziej od strefy ryftowej. Przykładami krawędzi pasywnych są wschodnie obramowania Ameryki Południowej i Północnej, północno-zachodnie obramowanie Europy i kra­wędzie kontynentu afrykańskiego, z wyjątkiem granicy północnej (ryć. 2.5). Te dwa rodzaje krawędzi, kształtowane w odmiennych warunkach geotektonicznych, cechują się odmiennym zespołem wielkich form rzeźby, co dodatkowo przyczynia się do zróż­nicowania rzeźby kontynentów w skali planetarnej.Wzdłuż krawędzi aktywnych tworzą się łańcuchy górskie, stale dźwigane i równo­cześnie podlegające intensywnej erozji, co powoduje największą w skali globu dynami­kę rozwoju rzeźby. Na przykład, w Andach tempo podnoszenia tektonicznego wynosi nawet do l cm na rok, co oznacza, że w ciągu miliona lat góry te mogłyby ulec wydźwignięciu na wysokość 10 km! Podobne wartości dźwigania odnotowano w górach Tajwa­nu i w Alpach Japońskich. Równocześnie jednak w podobnym tempie rzeki wcinają się w skalne podłoże; z wielkim natężeniem zachodzą także ruchy masowe (obrywy, osuwi­ska).

Comments are closed.

Advertisement
Kategorie
Listopad 2018
P W Ś C P S N
« cze    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  
  • Łupki talkowe

    4 lata ago
    Badania orientacji porfiroblastów albitu wykazują, że skrystalizowały one w trakcie deformowania i przeobrażenia skały pierwotnej. Łupki talkowe wyróżniają się zasobnością w talk, któremu towarzyszą: aktynolit, chloryt, minerały grupy serpentynu lub magnezyt i dolomit. Ułożenie warstewek i łusek talku uwidacznia teksturę równoległą, jakkolwiek towarzyszący magnezyt jest na…
  • Tefryty

    5 lat ago
    Tefryty i bazanity tworzą formy charakterystyczne dla skał wylewnych (pokrywy, potoki itp.). Często występują na tych samych obszarach co bazalty oliwinowe, fonolity i trachity i prawdopodobnie są związane z nimi genetycznie. Limburgit tworzy płytkie intruzje i żyły. Jest on również jednym z produktów erupcji podmorskich. Z…
  • Fojaity

    4 lata ago
    Fojaity są jasnoszare, różowe, ciemnoszare, zielonawe lub brunatna-we w przypadku większej zawartości minerałów ciemnych, zwłaszcza tworzących mniejsze ziarna. Niekiedy są skałami gruboziarnistymi, często jednak są drobnoziarniste. Pod mikroskopem wykazują strukturę hipidiomorficznoziarnistą lub porfirowatą. Teksturę mają bezładną lub smugową od minerałów ciemnych. Fojaity tworzą masywy o powierzchni…
  • Kataklazyty i mylonity

    4 lata ago
    Kataklazyty i mylonity powstają wskutek rozkruszenia starszych twardych i kruchych skał. Składem chemicznym często są zbliżone do arkoz, szarogłazów lub granitoidów. Najpospolitszymi składnikami są: kwarc i skalenie alkaliczne oraz inne minerały wchodzące w skład skał pierwotnych. Często zawierają nieco chlorytów, serycytu lub epidotu. Mają różny wygląd…
  • Facja zieleńcowa

    4 lata ago
    Dla skał facji zieleńcowej oraz facji glaukofanowej najbardziej charakterystyczne są struktury lepidoblastowe lub granolepfdoblastowe. Tekstura tych skał, często mających foliację i laminację, jest łupkowa, przy czym warstewki bywają falisto powyginane. W obrazie mikroskopowym często wykazują strukturą porfiroblastową spowodowaną np. w zieleńcach występowaniem większych porfiroblastów albitu na…